نرم تنان : این جانوران دارای صدف های کوچک یا بزرگ هستند و بعضی مانند : ماهی مرکب که از گروه سرپایان است به خوبی و تندی شنا می کند .

دو کفه ای ها : دارای صدف دو قطعه ای مشابه که در محل لولا باز و بسته می شوند ، می باشند . بدن جانور به وسیله ی پرده ای به نام « جُبّه » به صدف چسبیده است و تمام اندام های بدن ، بین دو قطعه ی صدف قرار دارد ، مانند : صدف مروارید . « شکم پایان » دارای صدف پیچ خورده هستند که در موقع حرکت ، سر و پای خود را از صدف خارج می کنند و در موقع خطر ، سر و پا را داخل صدف می کنند ، مانند : حلزون که در نقاط مرطوب زندگی می کند .

سرپایان : پیشرفته تر از دو گروه دیگر هستند . علت این که به آن ها سر پا گفته می شود به خاطر وجود زائده های دراز در اطراف سر ، برای گرفتن اشیاء می باشد . همگی در دریا زندگی می کنند و پاهای بزرگ دارند ، مانند : ماهی مرکب .

بندپایان : بیشترین تعداد جانوران بی مهره را تشکیل می دهند و انواع آن ها عبارتند از :

عنکبوتیان ، سخت پوستان ، هزارپایان و حشرات .

از انواع عنکبوتیان می توان ، عنکبوت ها ، کنه ها ، عقرب ها و طیل ها را نام برد .

سم عنکبوتیان و عقرب ها اغلب کشنده نیست . عنکبوت ها مفید هستند زیرا ، حشرات مزاحم و نوزادان آن ها را می خورند . کنه ها ، انگل خارجی هستند . بعضی از انواع کنه ها با چشم دیده نمی شوند و می توانند باعث ایجاد بیماری های تنفسی شوند .

حشرات : انواع زیادی دارند و بعضی از آن ها مفید هستند . اما انواع بیماری زا ، انگل و آفت در بین آن ها دیده می شود ، مانند : زنبورها ، پروانه ها ، پشه ها و سخت پوستان مانند : خرچنگ دراز و پهن ، میگو و خرخاکی .

هزارپایان : به دو گروه علف خوار و گوشت خوار تقسیم می شوند .

خارتنان : گروهی کمیاب و از لحاظ درجه ی پیشرفتگی به هیچ کدام از گروه های دیگر شباهت ندارند . دستگاه گردش خون و دفع ندارند . اما دستگاه گردش آب دارند ، خارتنان برخلاف بقیه بی مهرگان ، تقارن پنج تایی دارند . قدرت ترمیم در آن ها زیاد است . از انواع آن ها ، ستاره ی دریایی و توتیا را می توان نام برد .

در ستاره ی دریایی هر قسمت از بازوی قطع شده می تواند ، یک ستازه ی دریایی جدید را به وجود آورد .

مهره داران خونسرد

بی مهرگان اغلب در آب زندگی می کنند . اما ، مهره داران در محیط های مختلف مثل : آب ، خشکی و هوا به زندگی خود ادامه می دهند . ماهی ها در آب ، دوزیستان در آب و خشکی ، بعضی خزندگان در آب زندگی می کنند . مانند : مارماهی و لاک پشت های دریایی و عده ای به محیط خشکی ، سازش یافته اند . پرندگان در آب ، خشکی و هوا زندگی می کنند . پستانداران در آب ، مانند : دولفین و بالن ها و عده ای در خشکی زندگی می کنند و بالاخره خفاش ، دارای قدرت پرواز و زندگی در هوا است .

در تمام مهره داران ، اسکلت  استخوانی (ستون مهره ها) در ناحیه ی پشت جانور وجود دارد و درون ستون مهره ها ، سوراخی است که از درون آن طناب عصبی نخاع عبور می کند . در        بی مهره ها طناب عصبی در ناحیه ی شکمی جانور قرار دارد .

به ستون مهره ها ، اندام های حرکتی مانند : دست و پا متصل هستند . در ماهی ها ، دست و پا به باله تبدیل می شود و در پرندگان ، دست به بال و در مارها ، دست و پا دیده نمی شود و حرکت آن ها ، حاصل یک سری انقباض های منظم و پشت سر هم ماهیچه هایی است که به اسکلت استخوانی متصل هستند .

تمام دستگاه ها ، مانند : دستگاه گوارش ، تنفس ، دفع ، گردش خون ، عصبی و تولید مثل ، در مهره داران دیده می شود که تکامل یافته ترین آن در پستانداران از جمله انسان ملاحظه می شود .

از لحاظ وضعیت دمای بدن ، مهره داران به دو گروه خونسرد و خونگرم تقسیم می شوند .

جانوران خونسرد ، دستگاه تنظیم درجه ی حرارت ندارند و دمای بدن آن ها تابع درجه ی حرارت محیط است . مانند : ماهی ها ، دوزیستان و خزندگان .

جانوران خونگرم ، دستگاه تنظیم درجه ی حرارت دارند و دمای بدن آن ها ، همیشه در حد معینی ثابت است مانند پرندگان و پستانداران .

ماهی ها : به علت داشتن باله ، آبشش و پوست پولک دار به زندگی در آب سازش یافته اند . آبشش ها شبیه شش ها در مبادله ی گازهای تنفسی موثر هستند . آبی که از دهان ماهی وارد     می شود ضمن عبور از زیر سرپوش آبشش ها وارد مویرگ های خونی درون آبشش شده و باعث مبادله ی گازهای تنفسی می شود . آبی که از دهان ماهی وارد می شود ، ضمن عبور از زیر سرپوش آبشش ها با مویرگ های خونی درون آبشش مبادله ی گاز می نماید .

باله ها به صورت زوج و فرد در بخش های مختلف بدن ماهی قرار دارند و وسیله ای برای حرکت ماهی در آب می باشند .

حلقه های رشد روی پولک ها ، تعیین کننده ی سن ماهی است .

دو خط جانبی در دو پهلوی بدن ماهی ، نسبت به لرزش امواج و جریان آب حساس هستند .   ماهی ها به سه گروه تقسیم می شوند . بدون آرواره ، غضروفی ، استخوانی .

بدون آرواره ، مانند : لامپری .

غضروفی ، مانند : کوسه ماهی و ماهی های خاویاری .

استخوانی ، مانند : ماهی سفید ، ماهی حوض و کپور .

دوزیستان : هم در خشکی و هم در آب قادر به زندگی هستند . قورباغه ها در آب ، تخم ریزی می کنند . تخم ، مراحل مختلف دگردیسی را طی می کند تا به قورباغه ی بالغ تبدیل شود . در طول مراحل دگردیسی آبشش به شش تبدیل شده و نوزاد که شبیه ماهی ، دم دارد به تدریج دم را از دست  می دهد و دست ها و پاها ظاهر می شوند . شش ها کوچک می شوند و پوست قورباغه در تنفس به جانور کمک می کند که همیشه باید مرطوب باشد . بدن ، برهنه ، فاقد پولک و مو بوده و انگشتان بدون چنگال و نرم هستند که بین آن ها پرده هایی دیده می شود ، از مشخصات دوزیستان هستند . چشم دوزیستان برخلاف ماهی ها ، پلک دارد .

خزنده ها : اکثراً در خشکی زندگی می کنند . نوع آبزی آن ها ، مثل : مارماهی و لاک پشت های دریایی با وجودی که در آب زندگی می کنند ، با شش تنفس می کنند . بدن خزندگان از صفحات با پولک های شاخی پوشیده شده است . دست ها و پاها کوتاه و در موقع حرکت ، شکم آن ها روی زمین می خزد . خزندگان ، تخم گذار هستند و تخم آن ها دارای پوسته ی سخت آهکی و ذخیره ی فراوان می باشد . برای گذراندن مرحله ی جنینی و تبدیل شدن به نوزاد ، نیاز به خوابیدن جانور بر روی تخم ها نیست . دایناسورها ، خزندگان عظیم الجثه دوران های گذشته می باشند .

خزندگان در چهار گروه مارها ، سوسمارها ، لاک پشت ها و کروکودیل ها طبقه بندی می شوند . بدن لاک پشت در یک جعبه ی استخوانی قرار دارد که لاک پشتی به ستون مهره ها و دنده ها چسبیده است . کروکودیل ها برای زندگی در آب هایی کم عمق سازش یافته اند . در هنگام شکار طوری در آب قرار می گیرند که فقط چشم ها و سوراخ های بینی از آب خارج می شود .

مارهای سمی ، دارای دو غده ی سم در زیر دو دندان در آرواره ی بالایی هستند که در هنگام نیش زدن ، سم از طریق شیار موجود در دندان ها (در مار معمولی) و از راه لوله مانند ، در دندان (در افعی ها) خارج می شود . زهرهای مختلف ، ترکیب اصلی یکسان دارند . اما بعضی به دستگاه عصبی و برخی به دیواره ی رگ های خونی آسیب می رسانند . بعضی موجب لخته شدن خون و یا جلوگیری از لخته شدن خون در بعضی باعث از بین رفتن گلبول های قرمز می شوند .

مهره داران خونگرم ، شامل : پرندگان و پستانداران هستند . این جانوران ، کامل تر و مغز   پیشرفته تری دارند و در تمام مدت سال فعال هستند .

پرندگان : دارای استخوان های پُر حفره و سبک ، مناسب برای پرواز هستند . بعضی از پرندگان ، مانند : پنگوئن و شترمرغ پرواز نمی کنند . وجود پَر در پرندگان موجب سبکی و گرم نگه داشتن بدن آن ها می شود . پرندگان ، مانند ماهی های استخوانی و پستانداران ، جانوران موفقی هستند ، زیرا تعداد آن ها زیاد و در زیستگاه های مختلف زندگی می کنند . طبقه بندی پرندگان بر اساس شکل منقار ، یا پر ، خصوصیات ظاهری دیگر است .

P پرندگان به چهار دسته ی زیر تقسیم می شوند :

1- پرندگانی که قدرت پرواز ندارند ، مانند : شترمرغ و پنگوئن .

2- پرندگانی که خوب شکار می کنند ، مانند : عقاب و جغد .

3- پرندگانی که دانه خوار هستند ، مانند : گنجشک و کبوتر .

4- پرندگانی که غذای خود را از درون آب می جویند ، مانند : فلامینگو .

پستانداران : در همه جا ، اعم از خشکی و آب زندگی می کنند . بدن همه ی آن ها از پشم یا مو پوشیده شده است . بیشتر آن ها ، بچه زا هستند و به بچه های خود شیر می دهند . تعداد       مهره های گردن در بیشتر آن ها ، هفت عدد است . مغز و نخاع در آن ها بسیار پیشرفته تر از     بقیه ی مهره داران است و دارای قدرت یادگیری بیشتر است .

دستگاه گوارش در پستانداران بر اساس نوع غذایی که می خورند متفاوت است . بعضی گوشتخوار هستند ، مانند : سگ و گرگ . عده ای علف خوار هستند ، مانند : اسب و گاو و بعضی ، همه چیزخوار هستند ، مانند : انسان و خرس .

دستگاه گوارش جانوران گوشت خوار از جانوران علف خوار ، کوتاه تر است . زیرا ، هضم غذای گوشتی ، سریع تر انجام می شود تا غذای سلولزی (گیاه خام) . به علاوه گیاه خواران غذای بیشتری باید مصرف کنند و به همین علت معده ی آن ها حجم بیشتری دارد .

P از لحاظ حرکت ، پستانداران به سه گروه تقسیم می شوند :

1- کف رو ، مانند : انسان و خرس .

2- پنجه رو ، مانند : شیر و سگ .

3- ناخن رو (سم رو) ، مانند : گاو و گوسفند .